De ziel in de machine
Een studiedag voor en van werkveld Psychiatrie over geestelijke verzorging in een tijd van AI. Deze dag draait om vragen als: Wat betekent AI voor ons werk, en wat doet het met de zorgrelatie? Waarin schuilt het eigene van het contact tussen de geestelijk verzorger en een cliënt? Hoe bewegen we mee met alles wat verandert en hoe blijven we als geestelijk verzorgers daarin ook onszelf?
Programma
9.30 – Inloop met koffie en thee
10.00 – Welkom door dagvoorzitters
10.10 – Lezing Floortje Scheepers over geestelijke verzorging in de tijd van AI
10.50 – Gesprek met de zaal (en uitwisseling in groepjes)
11.10 – Afronding
11.15 – Pauze
11.30 – De Swarm
12.30 – Lunch
13.30 – Workshopronde 1
14.30 – Workshopronde 2
15.30 – Gezamenlijke oogst
16.00 – Borrel
Praktische informatie
Datum: 25 november
Locatie: De Kapel Altrecht, Gedachtegang 2 in Zeist
Kosten: lid VGVZ €70,- / student-lid VGVZ €15,- / niet-lid €85,-
Aanmelden: kan t/m 11 november via dit aanmeldformulier
SKGV-accreditatie is aangevraagd.
Lezing Floortje Scheepers: Geestelijke verzorging in de tijd van AI
Wat AI doet met de zorgrelatie? En waarin schuilt het eigene van het contact tussen de geestelijk verzorger en een cliënt? Floortje Scheepers is een voortrekker van data en innovatie in de GGZ en tegelijk kritisch op wat classificatie, standaardisering en AI met mensen en het menselijk contact doen. Recent is er een nieuw boek van haar verschenen ‘Vrij Denken’ Daarin stelt ze dat het psychisch bestaan complex is en dat het denken verstrikt kan raken in een zelfgecreëerd denkraster, waarmee ook het wereldbeeld wordt vastgezet. Ze onderzoekt hoe we kunnen losbreken uit die mentale kooi, ruimte kunnen scheppen om te verbinden met elkaar en te ervaren dat we allemaal onderdeel zijn van een groter geheel. Ze laat zien hoe we dankzij natuur, rituelen, muziek, literatuur en beeldende kunst weer vrij kunnen denken en de kern van ons bestaan terugvinden.
Floortje Scheepers is hoogleraar innovatie in de GGZ.
Kennismaking met de Swarm
In de Swarm bewegen we als een zwerm vogels. Zonder leider, door onderlinge afstemming ontstaat de beweging. Terwijl technologie overal toeneemt, wordt het steeds minder vanzelfsprekend om in het hier en nu contact met elkaar te maken. De Swarm wordt bij Parnassia-groep ingezet als een rituele, belichaamde vorm van geestelijke verzorging. In deze workshop maak je kennis met de Swarm. De workshop wordt begeleid door het GGZ Swarm-team, bestaande uit een geestelijk verzorger, een choreograaf en ervaringsdeskundigen. We beginnen met een warming up, doen vervolgens een Swarm oefening en een afsluitende ronde.
Floor van Leeuwen (choreograaf en initiator van de Swarm), Sylvie de Kubber (geestelijk verzorger Parnassia groep en docent/onderzoeker aan de UvH) en Tia Mendez en Sahra Ahmed (ervaringsdeskundigen bij Parnassia en leden van het swarm team).
Workshop 1: Psychedelica en geestelijke verzorging
Tijdens deze introductieworkshop leer je wat psychedelica zijn, welke ervaringen ze kunnen oproepen en waarom die ervaringen relevant zijn voor geestelijk verzorgers. Het geeft een overzicht van de verschillende werkvelden waarin geestelijk verzorgers psychedelica kunnen tegenkomen en het bespreekt bij welke problemen na psychedelicagebruik zij cliënten kunnen ondersteunen. De workshop biedt handvatten om te werken met de levensbeschouwelijke dimensie van psychedelische ervaringen. Ook verken je welke competenties en vaardigheden nodig zijn om cliënten op een ethische en effectieve manier te begeleiden bij het integreren van deze ervaringen.
Daan Cowan-Keiman werkt bij stichting OPEN, voor de opleiding voor psychedelisch geassisteerde psychotherapie.
Workshop 2: Mensgerichte zorg vanuit een palliatieve benadering, voor ambulante patiënten met een persisterende doodswens
Ondanks behandeling blijft er een groep mensen met ernstig psychisch lijden voor wie geen verdere traumagerichte behandeling of herstelgerichte ondersteuning meer mogelijk of wenselijk is. Net als voor andere mensen met ernstig blijvend psychisch lijden, gaat dit vaak gepaard met een persisterende doodswens. Reakirozorg in Vlaanderen laat zien dat een palliatieve benadering voor deze ambulante patiënten vraagt om het loslaten van behandeldoelen, om aandacht voor zingeving, nabijheid en autonomie en goede zelfzorg van de zorgverleners. Dat zijn kwaliteiten die passen bij de geestelijke verzorging. In deze workshop wordt aan de hand van casuïstiek en ervaringen van de deelnemers onderzocht wat de kracht is van geestelijke verzorging in het bieden van mensgerichte zorg vanuit een palliatieve benadering voor ambulante patiënten.
Annemieke Kuin heeft bijna 20 jaar ervaring met palliatieve zorg in het ziekenhuis, werkt momenteel als geestelijk verzorger bij ARQ nationaal psychotraumacentrum.
Workshop 3: Wanneer ontregeling bezetenheid wordt genoemd
Wat horen we wanneer een cliënt zegt: ‘Ik ben mezelf niet meer. Er zit iets in mij dat niet van mij is?’ Binnen de psychiatrie kunnen zulke ervaringen worden verstaan als psychische ontregeling. Een moslimcliënt kan dezelfde ervaring echter duiden als de invloed van een djinn, bezetenheid of een spirituele beproeving. Daarmee verandert niet alleen de verklaring, maar ook het verhaal dat iemand over zichzelf vertelt. Wie ben ik als ik mezelf niet meer herken? Wat overkomt mij, en waarom?
In deze workshop verkennen we deze vragen vanuit het perspectief van narratieve identiteit en de transculturele geestelijke verzorging. We kijken naar de beleving van cliënten en naar islamitische en soefistische mensbeelden die hun ervaring mede betekenis kunnen geven. Hoe doen we recht aan het religieuze verhaal zonder psychische kwetsbaarheid uit het oog te verliezen? En welke bijzondere positie heeft de geestelijk verzorger juist in het gebied tussen deze verschillende werkelijkheden?
Een interactieve workshop over luisteren naar betekenis.
Aysegul Sahin (geestelijk verzorger bij GGz-Centraal en Meander Medisch Centrum).
Workshop 4: Promotieonderzoeken over de bijdrage van GV aan zingeving en herstel
In vier lopende onderzoeken staat de vraag centraal hoe geestelijke verzorging kan bijdragen aan zingeving en herstel bij mensen met ernstige psychische aandoeningen. Je krijgt tijdens deze workshop alvast een inkijkje in de voorlopige opbrengsten van maar liefst vier onderzoeken:
1- Een Delphi-onderzoek identificeert 35 kernelementen van existentiële groepsbegeleiding. Belangrijk zijn de houding, aanwezigheid en relationele vaardigheden van de geestelijk verzorger. Ook een veilige, gestructureerde omgeving en ruimte voor betekenisvolle dialoog zijn essentieel.
2- Een tweede onderzoek richt zich op jongvolwassenen in langdurige intensieve GGZ. Dialogische levensvragen blijken bruikbaar om existentiële thema’s zoals identiteit, vrijheid, dood, isolement en zinloosheid bespreekbaar te maken. De deelnemers staan over het algemeen positief tegenover gesprekken over zingeving tijdens hun herstel.
3- Een scoping review brengt empirische kennis over zingevingsgerichte zorg in de psychiatrie van 2015–2025 in kaart. Daarbij worden onder meer betekenisgerichte therapie, existentiële therapie en spirituele zorg onderzocht. De review moet tevens kennislacunes en overeenkomsten tussen verschillende benaderingen zichtbaar maken.
4- Een vierde onderzoek onderzoekt swarming als artistieke en belichaamde vorm van geestelijke verzorging. Collectieve beweging, muziek en gesproken woord kunnen verbinding, aanwezigheid, vreugde en verbondenheid bevorderen. De aanpak doorbreekt daarmee de nadruk op uitsluitend individuele en verbale vormen van zorg.
Brechtje Hallo, Marlous de Vries, Julia van Egmond, Sylvie de Kubber, onderzoekers vanuit de UvH en geestelijk verzorgers binnen de GGZ.
Workshop 5: Geestelijke verzorging en AI
In deze workshop delen we concrete toepassingen en mooie vergezichten van het gebruik van AI in de dagelijkse praktijk als geestelijk verzorger. Er is ook ruimte voor het verdiepende gesprek over wat er op het spel staat als kunstmatige intelligentie en een interface het intermenselijk contact gaan beïnvloeden. Het borduurt zo voort op de lezing uit het ochtendprogramma.
Bram Oudenampsen, geestelijk verzorger bij GGz Rivierduinen.
